AKARSU BİRİKTİRME ŞEKİLLERİ

2008-05-07 18:47:00

 

www.cografyalise.com yeni COĞRAFYA sitemiztüm konular güncellenmiş…

AKARSU BİRİKTİRME ŞEKİLLERİ

 

    Akarsular şu durumlarda biriktirme yaparlar:

    1.Akarsuyun gücünün azalması

    1-) Eğimin azalması,

    2-) Yatağının genişleyip yayılması,

    3-) Su kütlesinin azalması (debi)  ,            

    4-) Yatağın tıkanması ( heyelan v.b.)

    2.Akarsuyun yükünün artması 

    1-) Yan kolların bol malzeme getirmesi,

    2-) Doğal dengenin bozulması

    3-) Kütle hareketleri

    Akarsuların yatak eğimi azaldığında hızları, aşındırma ve taşıma güçleri azalır.

    Biriktirmedeki, temel etken yatak eğimin azalmasıdır.  

 

    Bundan dolayı akarsu biriktirmesi ile oluşan  yer şekillerinin yapısı incelendiğinde

    akarsuyun akımı hakkında genel bilgileri elde edebiliriz. İri maddeler var ise akım yüksek, 

    ince maddeler var ise akım düşüktür. 

       

        

 

   Akarsu biriktirmesi ile oluşmuş şekiller:

    1-Deltalar,                                      

    2-Birikinti koni ve yelpazeleri,

    3-Dağ içi ve dağ eteği ovaları,       

    4-Taşkın ovaları (taban seviyesi), 

    5-Kum ( ırmak) adalarıdır.

    1-DELTA:Akarsuların taşıdıkları alüvyonları döküldükleri deniz yâda gölün

    sığ    kesimlerinde biriktirmesi sonucu deltalar oluşmuştur.  Akarsuların en    

    yaygın biriktirme şeklidir.

     

             

 

    Deltaların oluşabilmesi için gerekli şartlar:

    1-Akarsuyun belli bir büyüklükte olması,

    2-Bol miktarda kum, mil, çakıl vb. malzeme taşıması .

    3-Denizin çok derin olmaması,

    4-Gel-git genliğinin az olması,

    5-Güçlü akıntıların olmaması gerekir.

     

Başlıca delta ovalarımız; Bafra, Çarşamba, Çukurova ve Silifke, Bakırçay, 

Gediz, Büyük ve Küçük Menderes, Meriç ,

 

2.BİRİKİNTİ KONİSİ VE BİRİKİNTİ YELPAZESİ

 Eğimli yamaçlardan inen akarsuların, taşıdığı alüvyonları yamacın eteğinde biriktirmesi ile oluşurlar. Kum boyutundaki ince malzemeleri taşıyan ve geniş alanlara yayılan akarsular birikinti yelpazesi, çok iri malzeme taşıyan akarsuların ovalara ve tektonik oluklara açıldıkları yerlerde birikinti konileri oluşur. Konilerin eğimi daha fazla, oluşturan malzeme daha iridir. Bu yer şekilleri her bölgemizde görülür. Örnek: Erzurum, Erzincan, Konya ovalarında birikinti konileri ve yelpazeleri görülür.

                   

 

3.DAĞ ETEĞİ OVASI:Dağların eteklerinde birikinti yelpazelerinin      birbiriyle birleşmesi sonucunda az eğimli olan dağ eteği ovaları oluşur. Örneğin Bursa ovasının güney kesimi bu şekilde oluşmuştur. Ayrıca Bozdağların ve Aydın Dağlarının Gediz ve B. Menderes havzalarına bakan yamaçlarında görülürler.

 

4.DAĞ İÇİ OVASI:Etrafı dağlarla çevrili, az eğimli yerlerde karstik çanaklarda yâda tektonik çöküntülerde alüvyonların birikmesi sonucunda oluşur. Yâda bunlar karşılıklı iki yamaçta bulunan dağ eteği ovalarının zamanla ilerleyerek birleşmesi sonucu oluşular. Örnek: Bolu, Erzincan, Muş ovala

5.TABAN SEVİYESİ OVASI:Akarsuyun denize döküldüğü ve derine doğru aşındırmanın sona erdiği yere taban seviyesi denir. Akarsuyun hızı ve taşıma gücü taban seviyesine yaklaştığı zaman azalır ve taşıdığı malzemeleri biriktirmesi ile meydana gelen ovalara da taban seviyesi ovası denir. Bunların deltalardan farkı; Deltalar deniz içinde, bunlar ise kara üzerinde oluşmuş olmasıdır

    

   6.IRMAK ADASI: Akarsu yatağının eğiminin azaldığı, yatağın genişlediği özellikle menderesler yapan ve taban seviyesine yaklaşan akarsuların yatağı ortasına biriktirmesi ile oluşan şekillerdir.        

     

 

 

27981
0
0
Yorum Yaz