JEOLOJİK KÖKENLİ EKSTREM OLAYLAR

2010-01-04 23:31:00

 

JEOLOJİK VE JEOMORFOLOJİK KARAKTERLİ EKSTREM OLAYLAR

 

 DEPREM;

ü       Levha hareketleri sonucu yeryüzündeki kırık alanlarında görülen fay hatlarındaki gerilme, sıkışma ve bükülme deprem adını verdiğimiz yer kabuğu hareketlerine neden olmaktadır.

Dünya deprem alanlarının dağılımı ile

·         Aktif levha sınırlarının

·         Fay hatlarının

·         Volkanik faaliyetlerin

·         Volkanik şekillerin

·         Kırıklı dağların (horst-graben)

·         Sıcak su kaynakları adını alan fay kaynaklarının ( kaplıca, ılıca), gayzerlerin

·         Jeotermal enerji potansiyeli yüksek bölgelerin

·         Sağlık turizmi adının alan termal turizmin

·         Genç oluşumlu (yakın bir jeolojik devirde oluşmuş) alanların dağılımı birbirine paraleldir.

 

Bir deprem sırasında şu olaylar oluşabilir;

1.       Yer sarsıntısı

2.       Fay oluşumu

3.       Zemin sıvılaşması

4.       Yamaç ve çamur akıntısı

5.       Tsunami

6.       Yerüstü sularında ve yer altı su seviyelerinde değişme

7.       Kaynak ve kaplıca sularında değişme

8.       Heyelan, çığ

 

·         Çin’de  (Shensi) 1556 yılında yaşanan deprem 830.000 dolaylarında insanın ölümüne yol açtığından en fazla can kaybına neden olan deprem olarak bilinmektedir.

·         Türkiye’de ise 1939 yılındaki Erzincan depremi ile 30.000 dolaylarında insan hayatını kaybetmiştir.

 

Aktif Deprem Kuşakları:

 

1.       Pasifik Deprem Kuşağı:

Yeryüzündeki depremlerin %68.i bu kuşakta gerçekleşir.

Bu kuşak üzerinde;

·         Amerika Kıtasının Batı Kıyıları (Kayalık-And Dağları)

·         Aleut adaları

·         Japonya

·         Filipinler

·         Yeni Gine

·         Güney Pasifik adaları

·         Yeni Zelanda bulunur.

 

2.       Alp-Himalaya Deprem Kuşağı:

Yeryüzündeki depremlerin %21.i bu kuşakta gerçekleşir.

Bu kuşak üzerinde;

·         Asya’nın güney, güneydoğu ve doğu kıyıları

·         Kuzey Afrika(Atlas Ülkeleri)

·         Güney Avrupa

·         Anadolu Yarımadası  bulunur.

 

3.       Yeryüzündeki depremlerin %11.i Atlas okyanusu orta kesimi ile Doğu Afrika’da görülür.

Deprem Riskinin Düşük Olduğu Yerler:

Dünya’da;

·         Yaşlı kütleler

·         Eski kıta çekirdekleri

·         Masifler

·         Eski jeolojik devirde oluşmuş araziler

Deprem riskinin düşük olduğu alanlardır.

Bu alanlar:

ü       Doğu Avrupa

ü       Kuzey batı Avrupa

ü       Kanada

ü       Avustralya’nın büyük bir bölümü (Güney doğusu hariç-Avustralya Alpleri)

ü       İskandinav yarımadası

ü       Kuzey Asya (Sibirya)

 

TSUNAMİ;

 

·         Şiddetli depremler ya da volkanizma nedeniyle okyanus tabanında kırılan büyük plakalar,

okyanusta büyük dalgalar meydana getirir. Bu durum tsunami adını alır.

·         Tsunamilerin çoğu deprem, volkanik patlama, denizaltı heyelanı, göktaşı çarpması gibi etkilerle

oluşur.

·         Çoğu tsunami kıyıya yakın ya da uzak depremler nedeni ile meydana gelir. Dalga gruplarının

asıl sebebi, enerji boşalımları ve deprem sonucu oluşan kabuksal deformasyonlardır.

·         Tsunaminin büyüklüğü onu meydana getiren depremin büyüklüğüne bağlıdır. Daha büyük bir

deprem daha büyük bir tsunaminin meydana gelmesine neden olur.

·         Büyük okyanusa kıyısı olan ülkeler (Endonezya, Japonya, Şili, Yeni Gine Adaları gibi ülkeler)

ile Akdeniz havzası ülkeleri ( İtalya, Portekiz, İspanya, Türkiye gibi) tsunami riski altındaki

ülkelerdir.

 

Tsunami sürecinde şu olumsuz durumlar oluşabilir;

1.       Deniz seviyesinde yükselme

2.       Kıyıya yakın yerleşim alanlarının sular altında kalması

3.       Can ve mal kayıpları

 

VOLKANİZMA;

Dünya deprem dağılışı ile volkanik alanların dağılışı birbirine paraleldir. Çünkü bu alanlar genellikle yeryüzünün aktif alanlarında (levha sınırları), genç ve hareketli bölgelerinde görülmektedir.

 

Dolayısıyla Dünya volkanik alanları;

·         Büyük (Pasifik-Ateş Çemberi) Okyanus ortaları (Endonezya, Yeni Zelanda, Japonya, Filipinler, Hawaii), Amerika’nın Batı kıyıları

·         Atlas okyanusu ortaları (İzlanda, Karayip ve Asor Adaları)

·         Akdeniz Çevresi (İtalya)

·         Doğu Afrika volkanik aktivitelerin görülebileceği yerlerdir.

 

Volkanizma faaliyetleri sonucunda şu durumlar gerçekleşebilir;

1.       Volkanik yer şekilleri oluşur.

2.      Atmosfere yayılan volkanik malzeme gökyüzünün kararmasına, sıcaklık değerlerinin azalmasına, çamur (kül) yağmurlarının oluşmasına neden olabilir.

3.      Buzul bölgelerde buzulların hızla erimesine yol açarak sel felaketlerine, okyanus sularının tuzluluk değerlerinin değişmesine yol açabilir.

4.       Canlı yaşamını olumsuz etkiler

5.       Can ve mal kaybına yol açar.

6.       Deprem ve tsunami oluşturabilir.

7.       Çeşitli maden ve minerallerin oluşmasını sağlar

 

Not:

Sumatra’daki Toba Dağı yaklaşık 73.000 yıl önce patlamış ve atmosfere yoğun bir şekilde kül ve gaz yayılmıştır. Patlamanın şiddetiyle gökyüzünün karardığı ve bölgede sıcaklık değerlerinin önemli ölçüde azaldığı görülmüştür. Bu nedenle iklimin Buzul Çağı’ndaki duruma döndüğü tahmin edilmektedir. 

KÜTLE HAREKETLERİ;

 

·         Heyelanlar, yeryüzünde çok yaygın olarak görülen ve sık aralıklarla meydana gelen bir kütle hareketidir.

·         Heyelanlara bağlı olarak ağaçlar ve bitkiler, toprak tabakası ve ana kaya ile birlikte yerinden sökülerek yamaç aşağı taşınır.

·         Heyelanlar yeryüzünde çok sık meydana gelen ve çok yaygın bir kütle hareketi çeşididir ve aşınmada önemli rol oynarlar. Büyük heyelanlar aynı zamanda topografyada derin izler bırakırlar.

Heyelan oluşumunda etkili olan faktörleri şöyle sıralayabiliriz;

·         Kuvvetli eğim

·         Yağış

·         Suya doygunluk

·         Killi arazinin varlığı

·         Tektonik yapı (Tabakaların eğim doğrultusunda uzanması)

·         Yer çekimi

·         Beşeri faaliyetler

·         Deprem, volkanizma gibi doğal afetler

 

Heyelanlar dünya üzerinde engebeli arazilerin ve yoğun yağışların etkili olduğu yerlerde etkilidirler (Türkiye, Hindistan, Filipinler, Endonezya, Amerika Kıtasının Batı kıyıları örneğin Şili) 

Dünya Heyelan Riski haritası

 

Heyelanlar sonucunda şu durumlar oluşabilir;

1.       Verimli toprakların kaybı yoluyla tarımsal faaliyetlerde verimsizleşme,  Ulaşım yollarının

kapanması,    Göç ,

 

13822
0
0
Yorum Yaz