MATEMATİK KONUM,PARALEL VE MERİDYENLER ,YEREL SAAT HESAPLAMALARI

2008-07-24 23:03:00

 


COĞRAFİ KONUM

 Coğrafi Konum:Herhangi bir yerin Dünya üzerinde bulunduğu alana coğrafi konum denir.

              

A. ÖZEL KONUM
Herhangi bir yeri diğer yerlerden ayıran, sahip olduğu kendine has özelliklerin tümüne özel konum denir. Özel konum, insanları, çevreyi, ülkelerin ekonomik ve politik durumunu çok yönlü etkiler. 

Dünya üzerinde, özel konum etkisine şu örnekler verilebilir:Norveç, Japonya, İngiltere, İzlanda gibi deniz ve okyanuslara komşu ülkeler balıkçılıkta ileri gitmişlerdir. 

Kuzeybatı Avrupa kıyıları, yüksek enlemlerde bulunmasına rağmen, Gulf - Stream sıcak su akıntısının etkisiyle ılıman bir iklime sahip olmuştur. 
Orta Asya ve Orta Avrupa denizlere uzak olduğu için karasal bir iklime sahip olmuştur. 
Kanarya, Havai, Kıbrıs, vb. adalar, deniz ve hava yollarının gelişmesiyle ikmal ve uğrak yeri haline gelmişlerdir. Buna bağlı olarak bu adaların önemi artmıştır.

Türkiye’nin Özel Konumu ve Sonuçları

Türkiye, Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının birbirine en çok yaklaştığı yerde bulunur.

Farklı kültürlerin kurulduğu, Dünya’nın en eski kültür hazinelerine sahiptir. 

Dünya’da en fazla petrol çıkaran ülkelere komşudur. 

Üç tarafı denizlerle çevrilidir ve yeryüzü şekilleri çeşitlidir. 

Karadeniz’i Akdeniz’e bağlayan İstanbul ve Çanakkale boğazlarına sahiptir. 

Türkiye’nin ortalama yükseltisi fazladır. (Yaklaşık 1132 m) 

Yükselti batıdan doğuya doğru gidildikçe artmaktadır. 

Zengin yeraltı kaynaklarına sahiptir.

B-MATEMATİK KONUM:

Herhangi bir yerin, Dünya üzerinde bulunduğu alanın, enlem ve boylam dereceleriyle belirtilmesinematematik konum denir.

TÜRKİYE’NİN MATEMATİK KONUMU VE SONUÇLARI:

Türkiye, 36° - 42° Kuzey paralelleri ile 26° 45° Doğu meridyenleri arasında yer alır. Diğer bir ifadeyle, Türkiye Ekvator’un kuzeyinde ve Greenwich’in doğusunda bulunan bir ülkedir.

Türkiye’nin matematik konumunun sonuçları şöylece sıralanabilir:

Doğu - batı istikametinde 76 dakika yerel saat farkı bulunur. 

Aynı anda tek ortak saat kullanılır. Çünkü doğu - batı yönünde fazla geniş değildir. 

Güneş ışınları hiçbir zaman dik açıyla gelmez. 

İki meridyen arası uzaklık yaklaşık olarak 85 - 86 km dir.

Orta kuşakta yer alır. 

Mevsimler belirgin olarak görülür. 

Kışın cephesel yağışlar fazladır. 

Güneyden kuzeye gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısı küçülür. 

Güneyden kuzeye gidildikçe cisimlerin gölge boyu uzar. 

Güneyden kuzeye gidildikçe gece - gündüz süreleri arasındaki fark artar. 

Kuzeyden esen rüzgârlar sıcaklığı düşürürken, güneyden esen rüzgârlar sıcaklığı yükseltir. 

Dağların güney yamaçları daha sıcaktır. Buna bağlı olarak güney yamaçlarda yerleşmeler fazladır. 

Bir cismin öğle vakti gölgesi daima kuzeydedir. 

1. PARALELLER  

Kutuplara eşit uzaklıktaki noktaların birleştirilmesiyle elde edilen hayali çembere Ekvator denir. En geniş paralel dairesi olan Ekvator yerküreyi Kuzey Yarımküre    ve Güney Yarımküre  olmak  üzere  iki  eşit yarımküreye böler. Ekvator’a paralel olarak  çizilen hayali çemberlere paralel denir.

Dünya üzerindeki bir noktanın Ekvator’a olan uzaklığının açı  cinsinden değerine enlem denir. Enlem herhangi bir noktadan yerin merkezine çekilecek dikey bir çizgiyle Ekvator düzlemi arasındaki açıdır. Enlem, derece, dakika ve saniye olarak ifade edilir. Ankara yaklaşık 39° 56’ kuzey enlemi üzerinde bulunur.

Paralellerin Özellikleri:  

1.En büyük paralel dairesi olan Ekvator, başlangıç paralelidir.  
2.Ekvatorun kuzeyindeki 90, güneyinde 90 olmak üzere 180 paralel vardır.
3.Dünya’nın şeklinden dolayı,  Ekvator’dan kutuplara doğru gittikçe paralellerin
4.Boyları kısalır ( Ekvator 40 076 km, 15° paraleli 38 000 km, 30° paraleli, 34 700 km, 45° paraleli, 28 450 km, 60° paraleli 20 000 km, 75° paraleli 10 400 km’dir.
5.Kutup noktalarının boyutu sıfırdır.)
6.Paralellerin numaraları Ekvator’dan kutuplara doğru gidildikçe büyür.
7.Paraleller 180° lik meridyen yayının 1°  lik  arayla  eşit parçalara bölünmesi sonucunda çizilir. 8.Daha ayrıntılı yer belirtmek için her derece 60’ ya her dakika 60”   ye bölünür.  
9.Paraleller D-B doğrultusunda uzanırlar ve birbirlerini kesmezler.  
10.90° paralelleri nokta halindedir.
11.Ekvator’la dönenceler arasında kalan paralellere alçak enlemler; dönenceler ile kutup daireleri arasında kalan enlemlere orta enlemler, kutup daireleri ile kutup noktaları  arasında kalan enlemlere ise yüksek enlemler adı verilir.

12.  Bazı paraleller özel isimler alırlar.  

Dönenceler:  Ekvator’un 23027’ kuzey ve güneyinde bulunan paralel dairelerine dönenceler  denir. Yer ekseninin eğik olmasından dolayı,  yıl içerisinde Güneş ışınlarının 90°’lik açıyla düştüğü yerler değişir.Dönenceler, Güneş ışınlarının 90°’lik açıyla düştüğü yerlerin sınırını oluşturur. Güneş ışınları sadece iki  dönence arasında kalan yerlere yılda iki defa 90°’lik açıyla düşer. Bunun dışında kalan yerlere hiçbir zaman 90°’lik dik açıyla düşmez.


Kutup Daireleri:  Ekvatorun 66°33’ kuzey ve güneyinde bulunan paralel dairelerine Kutup Daireleri denir. Yer ekseninin eğik olmasından dolayı yazın 24 saati aşkın bir  süre Güneş ufukta kalır ve batmaz; kışın da 24 saati aşkın bir süre Güneş doğmaz.

Bu durum sadece kutup daireleriyle kutup noktaları  arasında kalan yerlerde gerçekleşir. Kutup Daireleri, gece veya gündüz sürelerinin 24 saati aştığı yerlerin sınırlarını oluşturur.  

13.Komşu iki paralel arasındaki mesafe her yerde eşit olarak kabul  edilir  ve  yaklaşık olarak 111 km’dir.   

Bundan yararlanarak aynı boylam üzerinde yer alan iki nokta arasındaki mesafe kolayca hesaplanabilir.

Bunun için:

İki merkez arasındaki paralel farkı  bulunur. Aynı  yarım küredeyseler büyük değerden küçüğü çıkarılır. Farklı yarım küredeyseler iki değer toplanır.
Bulunan fark sabit 111 sayısıyla çarpılır. Böylece  aralarındaki uzaklık km cinsinden bulunmuş olur.

Örnek:  39° kuzey paralelinde bulunan Ankara’dan kalkan bir uçak aynı meridyen üzerinde 8658 km güneye gitmiştir. Ulaştığı  enlemin derecesi kaçtır?

8658 : 111 = 78

Ankara’dan 78 paralel güneye gidersek 78-39 = 39° güney paraleli olur. (Bugüne kadar çıkmış tek soru tipi)

Enlemin etkileri
İklimi
Güneş ışınlarının geliş açısını
Gölge boyunu
Sıcaklık dağılışını 
Buharlaşmayı 
Yağış çeşidini ve rejimini
Akarsu rejimini
Toprak çeşidini
Tarım ürünlerinin çeşitliliğini  
Kalıcı kar sınırının yüksekliğini
Dünyanın dönüş hızını
Deniz suyunun tuzluluk ve  sıcaklığını 
Gece ile gündüz  arasındakizaman farkını 
Yerleşme ve tarım faaliyetlerinin üst sınırın
Yerleşme biçimini
Nüfus dağılışını
Sanayi faaliyetlerini

Bitki örtüsünün çeşitliliğini,K-G yönünde geniş alan kaplayan ülkelerde iklim çeşitliliği fazla olduğundan bitki ve tarım ürünlerinin çeşitliliği de artar. Özellikle iklim ve bitki çeşitliliği Ekvatoral ve Kutup kuşağı  arasındaki geçiş özelliği taşıyan Orta kuşakta artmaktadır. Ülkenin D-B doğrultusunda geniş alan kaplaması  iklim  çeşitliliğine neden olmadığı  için bitki vetarım ürünleri çeşitliliğine neden olmaz.  

KYK’de görülen iklim ve bitki türlerinin benzeri GYK’de görüldüğü için iki yarımkürede uzanan alanlardan sadece birisi alınır.

2. MERİDYEN - BOYLAM  

 Bir kutuptan diğerine ulaşan ve paralelleri dik  açıyla kesen hayali çizgilere meridyen denir. 


Dünya üzerindeki herhangi bir noktanın, başlangıç  meridyenine olan   uzaklığının açı cinsinden  değerine boylam  denir. Boylam herhangi bir noktadan yerin merkezine çekilecek dikey bir çizgiyle başlangıç meridyeni arasındaki açıdır.

Derece (°), dakika (’) ve saniye (”) olarak ifade edilir.Bir yerin boylam derecesi verilirken başlangıç meridyenine göre doğuda veya batı’da olduğu belirtilmelidir. 

Örneğin Ankara, 32°53’doğu boylamındadır. Boylam da pratikte meridyenle aynı anlamda kullanılır.  

Meridyenlerin Özellikleri:  

1.Başlangıç meridyeni, İngiltere’de Londra yakınlarındaki Greenwich  kasabasındaki aynı adla anılan gözlem evinden geçen meridyen yayı olarak kabul edilir.

2.Meridyenler K-G yönünde uzanırlar.

3.Greenwich’in doğusunda 180, batısında da 180 olmak üzere toplam 360 tane meridyen yayı vardır.Doğusundakilere doğu meridyenleri,   batısındakilere batı meridyenleri denir.

4.Meridyenlerin boyları  (20 004.5 km) birbirine eşittir.

5.İki meridyen arasındaki mesafe Ekvator üzerinde 111 km’dir. Ekvator’dan kutuplara doğru gidildikçe bu mesafe azalır ve bütün meridyenler kutup noktalarında birleşirler. (0° 111 km,10° 109 km, 20° 104 km, 30° 96 km, 40° 85 km, 50° 71 km, 60° 55 km, 70° 38 km, 80° 19 km, 90° 0 km)

6.Ekvator bir daire olduğu için iç  açılar toplamı 360° dir. Her dereceden bir meridyen yayı geçmektedir.

7.Meridyenlerin dereceleri başlangıç meridyeninden doğuya ve batıya doğru gittikçe artar.

8.Her meridyenin bir karşıtı  (antimeridyen) vardır. İkisi birlikte  bir çember oluştururlar. Bir meridyenin karşıt  meridyenini bulmak için verilen meridyen 180’den çıkarılır. Karşıt meridyen daima farklı yarım kürededir.

9.Örneğin 35° batı meridyenin karşıt meridyeni:

180–35=145° doğu meridyenidir.

10.Örneğin başlangıç meridyenin (0°) karşıtı, 180° meridyenidir. İstanbul üzerinden geçen 29° doğu meridyeninin karşıtı 151° batı meridyenidir.  

11.Bir meridyen üzerindeki tüm noktaların yerel saati aynıdır.

12.Ardışık iki meridyen arasındaki yerel saat farkı 4 dakikadır.

13.Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki bir tam dönüşünün 24 saat olmasından dolayı,

14.Komşu iki meridyen yayı  arasındaki zaman farkı  4 dakikadır  (24x60 =  1440 dak. 1440/360 = 4 dak.).

44561
0
0
Yorum Yaz